yama's en niyama's: ethiek

yoga en ethiek
De yama’s (morele weigeringen) en niyama’s (morele houdingen) zijn de morele regels van de yoga en vormen de eerste twee stappen van de ‘achtvoudige yoga’ (ashtangha-yoga) van Patanjali. Dat betekent dat een zuivering van het bewustzijn, dus de evolutie van het menselijk bewustzijn, begint bij de ontwikkeling van ethiek.

De yama’s en niyama’s corresponderen met de vijf elementen en zijn daardoor uitstekend in te passen in de elementale evolutie van het leven. De evolutie van ‘het goede’ betekent hier dat het geweten wordt ontwikkeld, door daarin stap voor stap de yama’s en niyama’s in te bouwen.

de vijf yama's
Yama’s zijn de ‘morele weigeringen’ en ze gelden voor altijd en iedereen. Ze leiden ertoe dat je beter bewust wordt van je geweten en je dharma of je levensdoel. Ze maken je sterker, omdat je zo minder karma krijgt en dus bewuster wordt. Zo vormen ze de fundamentele structuur voor de menselijke evolutie van het geweten.

Een korte uiteenzetting lijkt op zijn plaats. Tevens wil ik daarbij vermelden wat, volgens Patanjali, de positieve gevolgen zijn van een juiste morele realisatie.

1. Geweldloosheid. Dit is de basis van alle moraal. Vermijd fysiek geweld, maar ook verbaal of in gedachte. Belangrijk is te weten wat je levensdoelen zijn, je missie voor dit leven. Doe dan wat je moet doen, maar breng geen schade toe. Zorg voor je eigen kinderen, geef ze wat zij nodig hebben. Vloek niet bij tegenslagen, heb zelfs geen agressieve gedachten. Bepaal je tot je taak in het gehele scheppingsplan, anders zal zich dat tegen je keren. Bij volledige realisatie van dit begrip geldt: ‘dat er dan geen vijandigheid meer in je omgeving zal zijn’ (Yoga Sutra’s II, 35).
2. Niet liegen. Er is één schepping en er is dus één Waarheid. Spreken, denken en handelen zijn energieën die binnen de Waarheid van nu vallen. Acties volgens die Waarheid zullen een direct en volledig voorspelbaar effect hebben, aangezien ze direct op hun plek vallen. Bijbedoelingen en opzettelijke verdraaiingen zorgen voor onbedoelde bijeffecten. Iemand van zestig, die doet of hij veertig is, schept voor zichzelf een krampachtige wereld. Lieg niet, wees ‘echt’ en wijk niet af van je rol in de wereld. Zonder bijbedoelingen zijn er ook geen bijeffecten: ‘het resultaat van de handeling zal uitsluitend door de handeling zelf worden bepaald’ (II, 36).
3. Niet stelen. Diefstal gedijt niet. Toch heb je allerlei zaken nodig voor jouw taak. Wie oprecht is en om middelen vraagt die nodig zijn om zijn aandeel in de schepping te kunnen spelen, krijgt wat nodig is. Vraag bijvoorbeeld: ‘Geef ons heden ons dagelijks brood’, maar niet meer dan dat. Bij de juiste houding ‘komen allerlei kostbaarheden als vanzelf op’ (II, 37). Hieruit volgt ook: als de dingen niet lukken door gebrek aan middelen, ga dan iets anders doen wat beter bij je levenstaak past.
4. Geen misbruik maken. De oorspronkelijke Sanskrietterm, Brahmacharya, wordt gewoonlijk vertaald als kuisheid of celibaat. Maar het ligt anders. Letterlijk betekent Brahmacharya ‘leven in God’ en zij vraagt daarmee de erkenning van de fundamentele eenheid van alle leven in God. Dat vraagt respect voor alle leven, voor alle dieren en planten, voor alle goederen. Gedraag je daarom verantwoordelijk, liefdevol en betrouwbaar. Dat geldt dan natuurlijk ook in verband met seks. Er is zeker veel onfatsoen op dit terrein. Maar als seks in verband staat met liefde en loyaliteit zal ze zich niet tegen je keren, want dan is er geen misbruik. Ook ander wangedrag, zoals anderen bespotten, proefdieren gebruiken voor het testen van een nieuwe make-up of alweer een nieuwe jas kopen omdat de oude uit de mode is, zijn voorbeelden van dit soort misbruik. Dat gedrag zal uiteindelijk ten koste gaan van je eigen waardigheid. Wie de samenleving, deze goddelijke manifestatie, bruuskeert, tast zijn eigen wortels aan. Maar het voorkomen van dergelijk misbruik ‘verhoogt de innerlijke, mentale vitaliteit en veroorzaakt kracht en ontembare energie’ (II, 38).
5. Niet begeren. Weet wat je nodig hebt, mediteer op je behoeften en leer zo wat je levenstaak is. Deze staat in direct verband met je karma. Deze yama brengt dit persoonlijke karma aan het licht en leidt tot ‘inzicht omtrent het hoe en waartoe van het bestaan’ (II, 39).

de vijf niyama's
Hier ook een korte bespreking:

1. Door zuiverheid in denken, voeding, spreken en handelen scheppen we een nieuwe, stevige basis voor spirituele groei. We zullen ons daarbij proberen af te stemmen op de hoogste kwaliteiten van de schepping. Hierdoor zul je je ‘afkeren van het fysieke lichaam en tot een innerlijke afstemming komen’ (Yoga Sutra’s II, 40 en 41).
2. Tevredenheid. Door de erkenning van je persoonlijke mogelijkheden en behoeften zul je rust vinden. Je zult vanaf nu afzien van het voortdurend najagen van allerlei wezensvreemde successen. Dat is de weg naar ‘het allerhoogste geluk’ (II, 42).
3. Soberheid. Stel grenzen aan je behoeften. Probeer met minimale middelen te leven. Luxe artikelen leiden je aandacht af van het innerlijk, van je essentie. En je moet er nog voor zorgen ook. Teveel bezittingen zijn een zorg, ze leveren je spanningen op – tenzij je daar karmisch voor geboren bent natuurlijk. Deze houding, ook wel vertaald met ‘vurige inzet’, versterkt je concentratie. Zo verwerf je ‘volmaaktheid van de (astrale) zintuiglijke organen en het fysieke lichaam’ (II, 43).
4. Studie van het Zelf. Het Zelf is God en God is de wereld. Jij bent de wereld en de wereld is een spiegel van je innerlijk. Kijk hoe de wereld om je heen op jou reageert en leer daaruit iets over jezelf. Mediteer op deze lessen en je zult geestelijk groeien. In de yoga wordt nu gezegd: ‘er ontstaat eenwording met de verlangde Godheid’ (II, 44). Want ieder gewenst aspect van de persoonlijkheid wordt in het hindoeïsme door een Godheid vertegenwoordigd.
5. Overgave aan God. Totale overgave kan alleen plaatsvinden door een diep geworteld vertrouwen in de gerechtigheid van de Schepper, of in de inherente Goedheid van de schepping. Er ontstaat een onvoorwaardelijk zelfvertrouwen, een vertrouwen in de toekomst en in God. Als iemand zich volledig aan God kan overgeven, kan hij daar één mee worden. Daardoor ‘komt samadhi (eenwording) tot stand’ (II, 45).

terug naar boven

Deze (de yama’s) worden niet beperkt door rang of stand, plaats, tijd of omstandigheden en ze omvatten alle stadia …’

Patanjali - Yoga Sutra's

Gij zult niet doodslaan.
Gij zult niet echtbreken.
Gij zult niet stelen.
Gij zult geen valse getuigenis spreken tegen uw naaste.
Gij zult niet begeren …

Exodus 20: 13-17

Brahmacharya wil zeggen ‘in Brahman leven’. Het heeft niets te maken met celibatair leven, zoals algemeen wordt gedacht.

Ramana Maharshi
Gesprekken

Laat van het goede, dat gij hebt, geen kwaad gezegd worden. Want het Koninkrijk Gods bestaat niet uit eten en drinken, maar uit rechtvaardigheid, vrede en blijdschap, door de heilige Geest.

Romeinen 14: 16, 17

Wie alles kent behalve zichzelf, mist alles.

Het Thomas Evangelie - 67

Uit mentale zuiverheid spruit reinheid van Sattva (d.w.z. evenwicht, zuiverheid) voort, opgewektheid, eenpuntige gerichtheid, beheersing der zinnen en geshiktheid tot het schouwen van het Zelf.

Patanjali - Yoga Sutra's

Door overgave aan God komt Samadhi tot stand.

Patanjali - Yoga Sutra's

Hoe dienen menselijke kwaliteiten in de maatschappij te worden bevorderd? De maatschappij bestaat uit individuen. Niemand kan een eiland op zichzelf zijn. Temidden van andere mensen dient iedere persoon zaden van liefde te zaaien, planten van saamhorigheid te kweken en vruchten van vrede aan de maatschappij te offeren. Zo wordt zijn of haar menselijkheid uitgedragen.

Sathya Sai Baba