vijf soorten schoonheid

Ooit was het hier nog een dooie boel of, zoals Genesis het verwoordt, ‘in den beginne was de aarde woest en ledig’. Er was nog geen licht en duisternis en er was nog geen leven. Als eerste ontstonden de planten. Deze zijn individueel bezield en hebben een vitaal omhulsel van waaruit de prana, de levensenergie, het lichaam leven geeft. De ‘woeste en ledige’ aarde werd een planeet gevuld met schoonheid en die schoonheid blijft door alle rijken heen bestaan.

Daarom is de natuur de leermeesteres van de kunst: natura artis magistra.

Schoonheid is een mysterieus iets. Waar komt die beleving van ‘het schone’ vandaan? Want smaken verschillen, maar de behoefte aan schoonheid is bij iedereen aanwezig. Deze schoonheid ontstond echter al bij het eerste leven en het is de bezielde input, de goddelijke vonk, die we hierin herkennen. Planten zijn de ware meesters der schoonheid en naarmate het plantenrijk verder evolueert wordt deze schoonheid steeds prachtiger. Planten worden door mens en dier gewaardeerd om hun geuren en kleuren, de nectar en het stuifmeel, de smaak van hun vruchten, hun voedingswaarde en niet zelden ook hun medicinale werking.

Planten vormen het natuurrijk dat hoort bij het subtiele element water. In Genesis wordt direct al gesproken over dat water: ‘Gods geest zweefde over de wateren’. Water brengt leven, maar de vorm waarin het eerste leven is gegoten is nog abstract, zoals planten geen vaste vorm hebben. Water vloeit alle kanten op, zoekend naar het laagste punt. Zo groeien planten naar het licht en hun wortels de grond in, naar waar de ruimte het toelaat.

De scheppende mens

Ieder mens die scheppend bezig is begint zijn creatieve werk op het gevoelsniveau dat hoort bij het water, op het niveau van de ongerichte fantasie. Dansers, musici, schrijvers en schilders, maar ook architecten, cabaretiers en zelfs wetenschappelijke onderzoekers. Alle mensen die iets produceren zijn allereerst kunstenaars.

Water hoort bij het vitale omhulsel waarin prana stroomt dat het lichaam tot leven brengt. Schoonheid ontstaat door prana. Alle leven is mooi, maar als prana afneemt wordt het lelijk: ziekte, verval en de dood stoten ons af.

Vinden we alle kunst en al het leven mooi? Smaken verschillen, dat staat vast. Het heeft te maken met ons karakter, het resultaat van talloze indrukken uit vorige levens die karmisch zijn opgeslagen in het gelukzaligheidsomhulsel. Creaties die aansluiten op ons eigen karma worden gewaardeerd, maar het kan ook botsen of niet begrepen worden. Het hangt ook vooral af van je evolutiestadium, van hoeveel levens je als mens achter de rug hebt. Ieder leven is een les op de school der evolutie, ieder leven sterkt je zelfbewustzijn en zo wordt je van aardemens na vele levens ten slotte een ethermens. Je zelfbewustzijn ontwikkelt zich daarbij stap voor stap en je scheppingen, je kunstuitingen worden erdoor bepaald.

Vijf mensentypen

Voor ons overzicht zijn de bekende vijf mensentypen van belang:

aarde – zelfvestiging – het bewustzijn van de peuter – fysiek lichaam
water – zelfontplooiing – het bewustzijn van het kind – vitaal omhulsel
vuur – zelfbepaling – het bewustzijn van de puber – mentaal omhulsel
lucht – groepsbewustzijn – het bewustzijn van de volwassene - intellectomhulsel
ether – zelfexpressie – het bewustzijn van de wijze oudere - gelukzaligheidsomhulsel

Zo ontstaan er vijf soorten schoonheid:

Aardemensen. Zij hebben nog weinig beheersing over hun gevoelens en fantasieën. Hun kunst is direct en zeer concreet, zoals de wereld zich aan hen presenteert. Ze genieten van de zee, het bos, van vogels spotten, duiven houden, enzovoort. Maar zij houden vooral ook van het ambacht. Van een mooi betegelde vloer, een knap geschilderde deur, van smidswerk en machinebouw. Hun kunst moet tastbaar, zichtbaar zijn: vuurwerk, stampende festivalmuziek, knallende carbidbussen – daar genieten ze van. En vaak maken ze hun eigen lichaam tot kunst door bijvoorbeeld bodybuilding, tattoos en piercings.
Watermensen. Deze mens verlaat de harde, tastbare realiteit. Hij is nog niet zo gefocust op het intellectomhulsel en zijn ego, en zijn vitale omhulsel is nog redelijk stuurloos. Zijn fantasie stroomt alle kanten op. De schepping zal vooral erg gevoelsmatig zijn. Hier is het kind aan het werk, onbevangen en dromerig.

Watermensen zijn dus echte gevoelsmensen die hun schoonheid weergeven in de taal van het sentiment, vaak op een abstracte manier. Zij zijn de eerste echte kunstenaars die expressie geven aan hun angst, vreugde, verdriet en genot. Ieder is daar anders in. Deze vorm van kunst kennen we voornamelijk als volkskunst, eenvoudig en romantisch. Het is de wat ‘kitscherige’ kunst waar niemand zich voor hoeft te schamen, maar waar de elite toch op neerkijkt.

Vuurmensen. O, dat ego. Puberaal als deze mensen zijn, zijn ze ook op zoek naar zichzelf. Daarin ontdekken ze hun kwaliteiten en grijpen deze aan om uit het water te ontsnappen. Zij creëren hun kunst onder het vuurteken van zelfbepaling. Zelfbewuste principes en pas ontdekte overtuigingen zorgen bij hen tot een kunst met een boodschap. Deze is uitgesproken en er is geen discussie over, want hun gelijk staat voorop. Hun kunst moet emoties oproepen, het moet schuren, provoceren. Voorbeelden: kunst als statement, graffiti, politieke cartoons, cabaret met de politieke lading van het Eigen Gelijk, en alle vormen van opzienbarende kunst. Weg met de schone schijn! Modernisme, experimentele kunst, kunst die afrekent met het gangbare en burgerlijke – het vuur vindt zichzelf erg belangrijk. Vaak, maar lang niet altijd, zetten ze vernieuwingen in gang.
Luchtmensen. Luchtmensen die kunstenaar zijn zoeken ze de verbinding. Zo worden diverse kunstvormen gecombineerd: muziek, toneel, dans, beeldende kunst, enzovoort. Componisten, dirigenten en regisseurs zorgen voor de mooie synthese, zoals ballet, musicals en film. Luchtkunstenaars vinden we ook in documentaires, recensies of bij schrijvers die na intensief onderzoek een historische roman uitbrengen.

Deze luchtmensen vinden hun Kunst vaak verheven boven de gewone kunst. Maar dan verraadt zich het vuur toch, want de ware luchtmens laat zijn ego varen en staat open voor alle vormen van kunst, ook bijvoorbeeld de sentimentele volkskunst.

Ik noemde het al, ook wetenschap is een vorm van kunst en ook hun schoonheid begint bij het water, zoals bij elk mens. Elke wetenschapper werkt vanuit zijn fantasie om een hypothese en een experiment te bedenken. De juiste conclusies trekken is ook een kunst. Waar bij de vuurmens het ego de creatie beperkt en vormgeeft, komt hier ook nog het intellect bij, zodat het wetenschappelijke kunstenaarschap helemaal niet meer op kunst lijkt. Maar is wetenschap niet ook een manifestatie van de schoonheid der verbinding? Technische ontwikkelingen en de zoektocht naar universele, causale beginselen zijn altijd globaliserend.

Ethermensen. Hier stijgt de persoon uit boven het intellect. Als je van watermensen vraagt om het kind in zichzelf te zoeken, vraag je van deze mensen om een lijntje naar God te leggen. Hun kunst komt voort uit een meditatieve instelling. Zij laten zich letterlijk vanuit hun ziel inspireren en het resultaat is levende kunst. Het is een kunst die niet modieus is, niet partijdig en geen podium is voor hun eigen persoonlijkheid. De besten onder hen overleven de eeuwen: Michelangelo, Shakespeare, Bach. Hier treffen we ook de grote wetenschappers aan die grote paradigmatische verschuivingen hebben teweeggebracht: Darwin, Newton, Galilei.

Echter:

De hoogste kunst is die van het leven zelf. Levenskunst vereist zorg voor het lichaam (aarde), goede gevoelsantennes (water), een evenwichtige persoonlijkheid (vuur), een goed onderscheidingsvermogen (lucht) en een hoge mate van onthechting en overgave (ether). Alle omhulsels dienen gezuiverd te worden. En belangrijk ook: je kunt niet gelukkig zijn in een wereld vol armoede en wanhoop. De hoger geëvolueerde mens is verplicht de lager geëvolueerden te steunen, en hij zal daar zijn voldoening uit halen.

Misschien is dienstverlening wel de hoogste vorm van kunst.